# Labelregels — versie 3

Gebaseerd op de op 24 oktober 2026 door Stefan bevestigde oefenreview. Versie 3 verduidelijkt na twee labelproeven de grenzen aan gevolgtrekkingen en alternatieven; de categorieën en overlapafspraken zijn ongewijzigd. Gebruik alleen de ontvangen tekst met de vraagcontext. Geen profielen, schrijfscenario's of referentielabels.

- V1: Wat waardeer je het meest aan jouw buurt?
- V2: Als je één ding mocht verbeteren, wat zou dat zijn en waarom?

## Onderwerpen

Gebruik uitsluitend deze twaalf codes in `themas`. Meerdere onderwerpen mogen; ieder onderwerp komt per antwoord hoogstens één keer voor. Vertaal eigen woorden op betekenis. “Buurt” of “woonomgeving” is geen vaste categorie: lees wat concreet wordt bedoeld.

| Code | Betekenis en voorbeelden | Afbakening |
|---|---|---|
| groen | Bomen, planten, parken, natuur, landschap, hoeveelheid en kwaliteit van groen. | Blad ruimen, vegen en snoeien als beheer: onderhoud_afval. |
| speelruimte | Plekken voor spelen of sporten in de openbare ruimte: speeltuin, trapveld, skatebaan, inrichting van speelplekken. | Binnenvoorziening: voorzieningen. Plek primair voor buurtcontact: ontmoeting. Bij alleen “iets voor jongeren” geen binnen- of buitenplek verzinnen. |
| verkeer | Verkeersveiligheid, snelheid, drukte, wegen, fietspaden, drempels, oversteken. | Parkeren: parkeren. Alleen verkeersgeluid als klacht: rust_en_ruimte. |
| parkeren | Parkeerruimte, parkeerdruk, bezoekers, regels, parkeergedrag, eigen oprit gebruiken. | Een zelfstandig genoemd gevolg voor loopruimte kan daarnaast voetpaden_toegankelijkheid zijn. |
| voetpaden_toegankelijkheid | Begaanbaarheid van stoepen en looproutes, tegels, breedte, gladheid, rollator/rolstoel, loopafstand als obstakel. | Bij een te verre halte is openbaar_vervoer primair; toegankelijkheid is een toegestaan tweede label. |
| verlichting | Aanwezigheid, werking en sterkte van openbare verlichting, ook te fel of te donker. | Donker betekent niet automatisch onveilig. |
| sociale_veiligheid | Expliciet veiligheidsgevoel, criminaliteit, bedreigende overlast, toezicht of mijdgedrag vanwege onveiligheid. | Verkeersveiligheid: verkeer. Slechte reputatie of “normale mensen” alleen is onvoldoende. |
| ontmoeting | Burencontact, hulp, saamhorigheid, eenzaamheid, gezamenlijke activiteiten, ontmoetingsplekken. | School, kerk of sportclub als plek waar mensen elkaar kennen is niet automatisch ook voorzieningen. |
| voorzieningen | Winkels, zorg, onderwijs, horeca, cultuur, sport, pinautomaat, nabijheid van voorzieningen, “alles dichtbij”. | Campus nabij valt hieronder; betaalbaarheid van wonen niet. Bus/station als vervoer: openbaar_vervoer. |
| openbaar_vervoer | Bus, buurtbus, trein, haltes, dienstregeling, frequentie, uitval en betrouwbaarheid. | Vaker rijden bewijst niet dat iemand meer voertuigen wil. |
| onderhoud_afval | Schoonhouden, beheer openbare ruimte, afvalinzameling, vuilnisbakken, grofvuil, blad, vegen, snoeien. | Beschadigde of gladde stoeptegels: primair voetpaden_toegankelijkheid. Onderhoud van woningen valt buiten dit thema. |
| rust_en_ruimte | Rust, stilte, ruimte, landelijke of dorpse omgeving, geluidsoverlast. | Sociale contacten: ontmoeting. Concreet verkeersprobleem: verkeer. |

## Houdingen

Per onderwerp zijn meerdere houdingen toegestaan. Schrijf bij iedere houding een korte `omschrijving` met het concrete doel:

- `waardering`: wat iemand positief waardeert.
- `belemmering`: genoemd probleem, gemis of hinder.
- `gewenste_verandering`: wat iemand wil veranderen, expliciet of volgens de afspraak hieronder impliciet.
- `afgewezen_verandering`: wat juist niet moet gebeuren of verdwijnen.

Meer parkeerplaatsen afwijzen en gebruik van de oprit wensen zijn verschillende houdingen binnen parkeren. Afwijzing van extra plekken bewijst niet dat het huidige aanbod voldoende is. Terugbrengen en behouden zijn verschillend. Bij behoud gebruik je afgewezen_verandering voor het verdwijnen/vervangen; maak daarvan niet ook een nieuwe wijzigingswens.

## Beslisregels

1. **Vraagcontext mag betekenis verduidelijken.** Een kort genoemd onderwerp bij V1 mag waardering krijgen. Een klacht bij V2 mag een impliciete wens bevatten. Voeg geen onderwerp, oplossing, oorzaak of verborgen motief toe. Bewijs blijft een fragment uit het antwoord, niet uit de vraag. Classificeer V1 en V2 afzonderlijk; een verwijzing naar een ander antwoord is geen toestemming om daaruit labels te kopiëren.

2. **Impliciete wens begrenzen.** Een duidelijke klacht bij V2 krijgt belemmering én gewenste_verandering, tenzij verandering wordt afgewezen of het probleem zo wordt gerelativeerd dat de wens onduidelijk is. Schrijf “impliciet” in de omschrijving. Een onderhoudsklacht betekent beter onderhoud, niet automatisch een specifieke frequentie. Een klacht bij V1 krijgt op zichzelf alleen belemmering; voeg pas een wens toe als de tekst die daadwerkelijk uitdrukt. Een kaal tijdstip van een bus bewijst zonder context geen gemis.

3. **Lage urgentie is geen afwijzing.** Een terloopse, gerelativeerde klacht over een scheve stoep kan alleen belemmering krijgen. “Niets dringends” is niet hetzelfde als “ik wil niets veranderen”. Markeer twijfel bij een onzekere grens; verzin geen reden waarom iemand de klacht noemt.

4. **Ontkenning en zelfcorrectie bewaren.** Een bank behouden betekent niet dat die al weg is. Als iemand “meer” terugneemt en “beter of anders” bedoelt, label je de uiteindelijke wens. Bewaar “of” bij alternatieve oplossingen: maak er geen twee verplichte maatregelen van. Twijfel aan haalbaarheid wist een uitgesproken wens niet uit.

5. **Object en handeling onderscheiden.** Paden vegen, blad ruimen en bakken legen zijn onderhoud. Beschadigde tegels en slechte begaanbaarheid zijn toegankelijkheid. “Een puinhoop” maakt vuil versus schade niet zeker: onderhoud kan de hoofdkeuze zijn, toegankelijkheid een toegelicht alternatief. Mooi groen blijft afzonderlijk gewaardeerd als daarnaast onderhoud wordt bekritiseerd.

6. **Context en redenen niet automatisch meetellen.** School, voetbal en kerk kunnen alleen verklaren hoe mensen elkaar kennen. Sterren of nachtvlinders kunnen de reden zijn om fellere lampen af te wijzen, zonder aparte groenwens. Een reden die zelf duidelijk een probleem benoemt mag wel als belemmering worden vastgelegd; leid er geen aparte maatregel uit af. “Nette buurt” alleen is te algemeen voor onderhoud.

7. **Overlap consequent behandelen.** Een binnenruimte voor buurtcontact krijgt primair ontmoeting; voorzieningen is een toegestaan tweede label als het gemis of herstel van die ruimte expliciet is. Een te verre halte krijgt primair openbaar_vervoer; toegankelijkheid mag daarnaast. Beschadigde tegels: primair toegankelijkheid, onderhoud optioneel. Noteer gekozen optionele labels of verdedigbare alternatieven in toelichting met twijfel=true. Optioneel is niet verplicht en mag bij menselijke vergelijking niet zonder meer fout worden gerekend.

8. **Alle boodschappen bewaren.** Houd waardering, problemen, wensen en afwijzingen apart, ook binnen hetzelfde thema. Bewaar bij een genoemde prioriteit alle onderwerpen en zet de prioriteit in toelichting. Positieve en negatieve uitspraken over hetzelfde thema bewijzen geen tegenspraak. Verschillende situaties zijn mogelijk, maar mogen niet als vaststaande verklaring worden toegevoegd.

9. **Sarcasme op tekstbewijs.** Kies de bedoelde betekenis bij een duidelijke ironische omslag, bijvoorbeeld lof gevolgd door een beschreven ongeluk. Noteer die lezing in toelichting. Bij onzekerheid: twijfel=true en een alternatief. Een glijpartij bewijst geen technische oorzaak.

10. **Buiten de lijst toch bewaren.** Herkenbare inhoud die niet past komt in buiten_codeboek, met omschrijving en bewijs. Benoem in de omschrijving ook de houding, bijvoorbeeld “Afgewezen verandering: plaatsing zendmast; reden: gezondheidszorgen”. Zorgen zijn gerapporteerde opvattingen, geen bewezen feiten. Betaalbaarheid kan als waardering buiten het codeboek naast gewone thema's staan. Voeg geen dertiende thema of nieuw JSON-veld toe.

## Grenzen aan gevolgtrekkingen en alternatieven

- Laat een omschrijving niet méér beweren dan het bewijs ondersteunt. Een verzoek iets terug te brengen bewijst niet dat zo'n voorziening in een heel gebied volledig ontbreekt. Benoem hoogstens het gemis van de bedoelde voorziening; voeg geen bereik, aantallen of uitspraken zoals “nergens” of “helemaal geen” toe.
- Beschreven gebeurtenissen bewijzen niet automatisch hun oorzaak, gevolg of afhandeling. Een doorverwijzing bewijst bijvoorbeeld niet dat een melding onbehandeld blijft. Bewaar de beschreven handeling; voeg geen onbewezen uitkomst toe. Registreer zo'n uitkomst ook niet als extra onderwerp buiten het codeboek.
- Een alternatief moet én tekstueel onderbouwd zijn én verenigbaar met de afbakeningen in dit codeboek. Noem geen alternatief dat je zelf als onlogisch afwijst of dat een expliciete afbakening tegenspreekt. Er hoeft niet bij ieder antwoord een alternatief te staan. Bij een duidelijke keuze volstaat een korte toelichting zonder twijfel.
- De genoemde regels voor impliciete wensen blijven gelden. Deze begrenzing verbiedt niet om een duidelijke klacht bij V2 als impliciete verbeterwens te registreren; ze verbiedt het toevoegen van onbewezen feiten.

## Leeg, onvoldoende informatie en geen verbeterwens

Dit zijn antwoordstatussen, geen onderwerpen.

- `leeg_antwoord=true` bij lege tekst, alleen witruimte, `-` of `nvt` (hoofdletters en omringende spaties maken niet uit). Dan zijn themas, buiten_codeboek en overige_bewijsfragmenten leeg; onvoldoende_informatie, geen_verbeterwens en twijfel zijn false. Een korte toelichting mag. Geen inhoudelijk bewijs toevoegen.
- `onvoldoende_informatie=true` wanneer niet-lege tekst geen concreet onderwerp bevat, binnen of buiten de lijst. Algemene positieve buurttekst kan hieronder vallen: bewaar de positieve toon in toelichting. Een kort antwoord met herkenbaar onderwerp is niet onvoldoende. Bij bekend thema maar onbekende houding of richting blijft dit veld false: bewaar het thema en de ondersteunde houding, zet twijfel=true en leg uit. Alleen als de houding onbekend is mag houdingen leeg zijn.
- `geen_verbeterwens=true` alleen bij een expliciete algemene uitspraak niets te willen veranderen of alles te willen behouden. Een lokale afwijzing, lage urgentie of positieve V1-reactie is niet genoeg. Deze status maakt onvoldoende_informatie overbodig: zet dat veld false. Benoemde waarderingen of belemmeringen mogen blijven staan, maar geen gelijktijdige wens om iets te wijzigen.
- Onderbouw onvoldoende_informatie of geen_verbeterwens in overige_bewijsfragmenten. Bij een bekend thema met onduidelijke richting hoort bewijs bij dat thema en de ondersteunde houding.

## Bewijs en twijfel

Elk thema en elke houding krijgt minstens één exact, aaneengesloten fragment uit hetzelfde antwoord. Hetzelfde fragment mag zowel thema als houding ondersteunen. Bewaar spelling, hoofdletters en leestekens. Knip niet midden in woorden; plak geen passages met puntjes aan elkaar. Geef losse passages als aparte strings. Citeer ook een concrete oplossing als je die in een houding noemt.

Gebruik twijfel=true met toelichting bij echte ambiguïteit of verdedigbare alternatieven. Geen zekerheidsscores. Het ontbreken van een concrete uitvoeringsmaatregel veroorzaakt op zichzelf geen twijfel wanneer thema en houding duidelijk zijn. Technische controles op vorm en citaten bewijzen niet dat de betekenis juist is.